Opportunity in Bedrijf en Opportunity Advies

Van den Heuvel: ‘Vrouwen kunnen vredesprocessen versnellen’

‘Worden lokale vrouwen voldoende betrokken bij de Nederlandse militaire missies in Afghanistan?’ Dat vroeg Ella van den Heuvel, Luitenant ter zee, zich af toen zij als eerste genderadviseur van de International Security Assistance Force (ISAF) – een stationering van militaire eenheden van de NAVO in Afghanistan – vanaf oktober 2009 tot en met maart 2010 werd uitgezonden naar Kabul. Een interview met een genderspecialist van het ministerie van Defensie, lid van het Opportunity-netwerk.

‘Er bleken maar weinig militairen te zijn die écht iets konden vertellen over de gesteldheid van vrouwen in Afghanistan. Behalve dat ze zouden worden onderdrukt,’ begint Van den Heuvel. Als genderadviseur was het aan haar de taak om het genderperspectief in de missie te brengen.

Weerstand
Om dit te verwezenlijken ging ze in gesprek met de lokale vrouwen, hun organisaties en andere belanghebbende partijen. ‘Mijn komst werd in het begin niet door alle militairen begrepen. Soms stuitte ik op weerstand. Het land zou nog niet toe zijn aan vrouwenparticipatie.’

‘Maar als ik dan begon uit te leggen dat je als leger meer bereikt wanneer je de héle bevolking bij je bedoelingen betrekt en niet alleen de mannen, dan kreeg ik alle medewerking. De vrouwen in Kabul waren daarentegen ontzettend blij dat ze eindelijk een officieel contactpersoon hadden,’ zegt Van den Heuvel.

Wederopbouw
Na de val van het Taliban-bewind is een generatie vrouwen opgestaan die zich in dienst stelt van de wederopbouw van hun land. ‘Dit zijn de vrouwen die zijn opgeleid, vaak Engels spreken en heel graag willen werken. Uit deze groep is bijvoorbeeld de Afghan Women Business Federation afkomstig die ondersteuning biedt voor duizenden lokale ondernemers, met name vrouwen maar ook mannen.’

‘Door oog te hebben voor dergelijke genderissues hebben vrouwen hun eigen handel kunnen opzetten. Ze maken binnenshuis hele mooie sieraden, souveniers of kleding. Zo heb ik gezorgd voor een vrouwenmarkt op ons kampterrein. Voor mij was het daarbij van groot belang om ook déze vrouwen te laten zien en daarmee een ander geluid af te geven.

Dat was zo’n succes dat ik meteen een verzoek heb ingediend om ze een vaste showroom te geven op het kamp, zodat deze vrouwen permanent hun producten kunnen verkopen,’ aldus Van den Heuvel.

Bescherming
In het verleden is het contact tussen de gestationeerde militairen en de Afghaanse vrouwen vaak uitgebleven, omdat zij volgens Van den Heuvel onvoldoende kennis hebben van de verschillen tussen mannen en vrouwen. Daarbij heerst er angst om fouten te maken, wordt gedacht dat dit contact niet wenselijk is of dat vrouwen beschermd moeten worden door ze uit de weg te gaan.

Van den Heuvel heeft hierin een duidelijk standpunt: ‘Dit laat zien waarom gender awareness zo belangrijk is tijdens militaire operaties, want als vrouwen in Kabul zelf aangeven ons een hand te willen reiken, wie zijn wij dan om dat in twijfel te trekken en daarmee te beslissen over hun veiligheid? Wij moeten niet voor hen gaan denken, dat doen we ook niet voor de Afghaanse mannen.’

NGO’s
Behalve marktkoopwaar zijn de non-gouvernementele organisaties (NGO’s) van Afghaanse vrouwen ook gericht op familierecht of zogenaamde women shelters, die vergelijkbaar zijn met de Nederlandse Blijf-van-mijn-lijf-huizen. Hierin worden vaak weduwen of verkrachte vrouwen opgevangen.

Van den Heuvel: ‘Als ik met andere militairen praat over de veiligheidssituatie in Afghanistan en hoe we deze kunnen verbeteren, stel ik altijd de vraag of ze, naast de mannen, ook hun oor te luister hebben gelegd bij de vrouwen. Natuurlijk zijn de vrouwen in Afghanistan lastiger te bereiken dan de mannen. Daarom is het zo belangrijk om in de missiegebieden militaire vrouwen te hebben die dit soort contacten kunnen leggen,’ legt Van den Heuvel uit.  

Invloed
Lokale vrouwen zijn tenslotte ook de vrouw of familie van de Taliban-strijders en de moeders van de opgroeiende jongens die later voor een moeilijke keuze staan. ‘Hun invloed binnen het gezin moeten we niet onderschatten. Daarbij verschilt hun zeggenschap weinig met zoals we die in het Westen kennen.

Ik geloof dan ook heilig dat vrouwen, waar ook ter wereld, in staat zijn om vredesprocessen te versnellen. In Kabul heb ik geleerd dat deze wijze en sterke vrouwen een andere kijk hebben op de problemen die in hun land moeten worden opgelost.

Zij kiezen daarin niet voor geweld, maar zullen net zo lang aan tafel blijven onderhandelen totdat geen sprake meer is van een impasse,’ betoogt Van den Heuvel.

Onderwijssysteem
‘Door mijn functie als genderadviseur heb ik een andere kijk op de wereld gekregen. Op het gebied van vrouwenemancipatie valt nog zo ontzettend veel te behalen. Ook binnen Defensie, ondanks dat we al jaren een actief genderbeleid voeren.

Daarom wil ik mij de komende tijd hard maken om gender nog meer te integreren in ons onderwijssyteem. Bovendien vind ik het van groot belang om meer samen te werken met andere partijen tijdens uitzendingen, want met vereende krachten bereiken we meer,’ aldus Van den Heuvel.

LTZ Ella van den Heuvel zal in november 2010 haar functie als genderadviseur overdragen aan een collega binnen het ministerie van Defensie.

Lees hier meer over het Opportunity-lidmaatschap van het ministerie van Defensie.

Auteur: Valeska Hovener

Klik hier voor het nieuwsoverzicht

Tags: Afghan Women Business Federation, Ella van den Heuvel, gender awareness, gender diversiteit, gender en defensie, gender en militaire missies, genderadviseur, genderbewustzijn, genderperspectief, genderspecialist, ISAF, Ministerie van Defensie, NAVO Afghanistan, Opportunity in bedrijf, Taliban, Valeska Hovener, vrouwen in Afghanistan, vrouwen in Kabul, vrouwenparticipatie