Opportunity in Bedrijf en Opportunity Advies

Macht aan de vrouwen: Noorwegen

In Noorwegen helpt een quotum vrouwen naar de top. Deze regeling gaf opschudding in heel Europa. Eindelijk, jubelde één, hoofdzakelijk uit vrouwen bestaand kamp, had een democratie de durf om het befaamde glazen plafond aan gruzelementen te slaan. Eén simpele wet zou meer doen voor vrouwen dan decennia moeizame emancipatiestrijd. Vreselijk, schimpte een ander, ook hoofdzakelijk uit vrouwen bestaand kamp. Er is voor vrouwen maar één manier  om aan de top te komen: op eigen kracht. Wie zich laat promoveren op basis van een quotaregeling maakt zich kwetsbaar.
 
Als iemand in Noorwegen een commissariaat te vergeven heeft belt die nu een in vrouwelijk toptalent gespecialiseerde headhunter als Elin Hurvenes. In de kleine Noorse zakenwereld weet zij altijd wel een paar goede vrouwen te vinden. Hurvenes ziet het quotum als de belangrijkste machtsoverdracht aan vrouwen sinds de invoering van het vrouwenkiesrecht in 1913. De ‘machtsoverdracht’ leidde weliswaar tot ‘misnoegen’ onder mannen maar verliep al met al soepel, zegt Leif Frode Onarheim, een van de grand old men van het Noorse bedrijfsleven. Veel raden werden uitgebreid om vrouwen aan boord te kunnen nemen zonder mannen te ontslaan, veel oudere mannelijke commissarissen werden niet herbenoemd. Alleen voor jongere mannen is het er niet eenvoudiger op geworden. “Als je nu een man van 45 bent, kun je het wel vergeten.”
 
Behalve een mopperend patriarchaat leverde de wet Noorwegen ook een nieuwe bedrijfstak op. In een paar jaar moesten 750 vrouwen worden gevonden met voldoende ervaring om over de schouders van de directie mee te kijken. Omdat er, zoals de ondernemers als vreesden, niet genoeg vrouwen waren met ervaring organiseerde de Noorse werkgeversvereniging al snel cursussen voor vrouwelijke commissarissen. Ook Hurveness zag een gat in de markt: het bij elkaar brengen van vrouwen en ondernemers. “Vrouwen zijn heel slecht in self-promotion. Mannen kunnen beter opscheppen. Vrouwen wilden dat absoluut niet. Maar als je vrouwen een zakelijk probleem voorlegt, dan excelleren ze. Ze zijn snel, kundig en goed opgeleid.”
 
Om vrouwen de kans te geven zich te profileren en mannen ervan te overtuigen dat er genoeg gekwalificeerde vrouwen waren, bracht Hurvenes de twee groepen bij elkaar in workshops. “De investeerders zagen onmiddelijk het potentieel.”

Een belangrijke rol was in de begindagen weggelegd voor venture capital-bedrijven. “Ze hadden onmiddelijk in de gaten dat er een spel van vraag en aanbod zou ontstaan en dat je er snel bij moest zijn om de meeste keus te hebben.”Terwijl de oude tycoons nog fulmineerden tegen ongeoorloofd overheidsingrijpen, gingen de snelle jongens van het risicokapitaal tot actie over. Hurvenes zelf zocht contact met Verdane Capital Advisors, dat belangen had in 120 bedrijven. Ze werden partners. “De samenwerking gaf me geloofwaardigheid in de markt, street cred.”

Een geloofwaardigheid die ook voor de nieuwbakken commissarissen van groot belang is. Kathrine Mo, verantwoordelijk voor marketing bij Telenor en onder andere commissaris bij Marine Harvest, de grootste visleverancier ter wereld is ziet de wet slechts als eerste stap. “We moeten laten zien dat we het aankunnen. Daar hebben we niet veel tijd voor. Als we niet snel duidelijk maken dat we competent zijn, wordt de wet onmiddellijk als ‘vrouwending’ gediskwalificeerd.”

Volgens Onarheim die al decennia commissaris is bij diverse bedrijven, waaronder Marine Harvest relativeert de druk engiszins: “Laten we eerlijk zijn: mannen bakten er vaak ook niets van. Legendarisch zijn de verhalen van mannen die de vergaderstukken pas tijdens de vergadering uit de envelop haalden.”Hij verwacht dat veel vrouwen over twee jaar herkozen zullen worden.
Wel valt het hem op dat vrouwen het soms moeilijk  vinden om binnen het mandaat van de commissaris te blijven. “Sommige vrouwen reageren te heftig en worden te actief.” Ze gaan dan op de stoel van de directie zitten. Dat kan niet, dan smoor je elk initiatief bij het dagelijks bestuur.”

De wet is volgens hem een enorme kans voor bedrijven, omdat de kwaliteit van het toezicht erop vooruit kan gaan. Vrouwen, zegt hij, stellen andere prioriteiten. Bij ontslagen letten ze op een zorgvuldige communicatie en een betrouwbare outplacement. Tijdens de discussies over nieuwe producten en marketingcampagnes denken ze vanuit het perspectief van de klant. Ook Liselot Kilaas, directeur van zorgaanbieder Aleris en commissaris bij o.a. telecombedrijf Telenor verwacht dat het toezicht beter zal worden, omdat vrouwen een andere aanpak hebben. “Vrouwen stellen basale vragen. Ze zijn niet bang. Mannen zijn trots en bang voor hun imago. De heel simpele voor de hand liggende vragen van vrouwen leveren vaak heel waardevolle discussies op.”

Voor Noorse vrouwen is het quotum uiteraard een unieke kans. Niet alleen komen ze eenvoudiger binnen in een belangrijk besluitvormingsorgaan, ze krijgen ook een podium om te laten zien wat ze waard zijn. Er zijn aanwijzingen dat de regeling het traditionele carrièreverloop omdraait. Werden voorheen oud-bestuurders commissaris, in Noorwegen worden vrouwelijke commissarissen gevraagd om bestuursvoorzitter te worden. Het is, zegt Kilaas, een logische ontwikkeling. “In het bedrijfsleven draait alles om netwerken en zichtbaarheid.”

Nederland koos niet voor een quotumregeling, onder andere omdat bedrijfsleven en overheid van mening zijn dat veranderingen in ondernemingen van binnenuit moeten komen. Werkgevers moeten, aldus een verklaring van de organisatie Talent naar de Top, die zich inzette voor het Charter, zélf de noodzaak inzien van meer vrouwen aan de top. In Noorwegen werd die filosofie verlaten toen bleek dat het aantal vrouwelijke commissarissen slechts met 0,6 procent per jaar steeg.
 
(Bron: NRC Handelsblad, 12 juli 2008 door Michiel Kerres)(code: 42-08)

Klik hier voor het nieuwsoverzicht

Tags: Aleris, bedrijfsleven, Charter, cursussen, diversiteitsbeleid, diversiteitsmanagement, diversity, Elin Hurvenes, Europa, glazen plafond, Kathrine Mo, Leif Frode Onarheim, Liselot Kilaas, Marine Harvest, Nederland, Noorwegen, quotaregeling, Telenor, topvrouwen, Verdane Capital Advisors, vrouwelijke commissarissen, werving en selectie